Menu
A+ A A-

Χουλιαράδες

Οι Χουλιαράδες είναι ορεινό χωριό χτισμένο σε υψόμετρο 1.000 έως 1.150 μέτρων στις πλαγιές των Τζουμέρκων, στα νότιο ανατολικά του Νομού Ιωαννίνων. Ορίζεται γεωγραφικά ως η περιοχή που περικλείεται ανάμεσα στον ποταμό Άραχθο και την χαράδρα αυτού από τη μια πλευρά, τον Δουβιάκα ή Καλαρρυτινό παραπόταμο του Αράχθου απο την άλλη και την κορυφή Λάπατα του ομώνυμου βουνού. Τα Χουλιαροχώρια περιλαμβάνουν τα χωριά Βαπτιστής, Μιχαλίτσι, Προσήλιο, Παλαιοχώρι Συρράκου, Ποτιστικά, Πετροβούνι, Κέδρος και Χουλιαράδες.

Διοικητικά ανοίκει στον Δήμο Βορείων Τζουμέρκων ενώ αποτέλεσε έδρα του πρώην Δήμου Τζουμέρκων. Σύμφωνα με την απογραφή του 2011 ο πληθυσμός τους είναι 140 μόνιμοι κάτοικοι και εγγεγραμμένοι στους εκλογικούς καταλόγους είναι 600. Πολλοί ζούν στα Γιάννενα αλλά και σε Άρτα, Πρέβεζα, Αθήνα, Καβάλα. Απέχουν 32 χιλιόμετρα από τα Ιωάννινα. Οι κάτοικοι ασχολούνται με την κτηνοτροφία και την μικρής κλίμακας γεωργία.

Ονομασία χωριού & Παλαιότερη αναφορά ύπαρξης.

Οι Χουλιαράδες πήρανε το όνομα τους από το κοχλιάριον, το γνωστό μας σήμερα κουτάλι, καθώς οι κάτοικοι ασχολούνταν για χρόνια, παλαιότερα, με την κατασκευή ξύλινων οικιακών σκευών και χουλιαριών. Με το πέρασμα των χρόνων οι κάτοικοι του χωριού ασχολήθηκαν έντονα με το μαστόρεμα με πέτρα, υλικό σε αφθονία στην περιοχή της Ηπείρου, και έγινε το χωριό γνωστό μαστοροχώρι.

Από επιγραφή του κτίστη-πετρά με χρονολογία του 1411 που βρέθηκε στην εκκλησία των Ταξιαρχών του Κατσικά Ιωαννίνων και η οποία αναγνωρίστηκε ως βυζαντινή απο αρχαιολόγους συμπεραίνουμε πως στο χωριό υπήρχε ζωή πριν από αυτή τη χρονολογία. Συγκεκριμένα η επιγραφή γράφει: "Δημήτρης Αναγνώστης 1411 εκ κώμης Χουλιάρ". Η λέξη κώμη στα αρχαία ελληνικά σημαίνει μικρή πόλη που σήμερα αποκαλούμε κωμόπολη με προφανή της σύνδεση των λέξεων κώμη και πόλη.

Επαγγέλματα κατοίκων στο χρόνο.

Ως πετράδες οι Χουλιαράδες κατασκεύασαν διαφόρων τύπων έργα, εκκλησίες, γεφύρια, καμπαναριά, σχολεία, δημόσια κτήρια, κατοικίες, νερόμυλους, τοίχους υποστήριξης οδοποιίας και άλλα. Ιδιαιτερότητα των σπιτιών του χωριού και της περιοχής των Χουλιαροχωρίων αποτελεί το κτίσιμο των κατοικιών με άσπρη πέτρα, σε αντίθεση με τα περισσότερα ηπειρώτικα σπίτια που είναι χτισμένα με μαύρη πέτρα. Αυτό οφείλεται στην αφθονία αποθεμάτων άσπρης πέτρας στην περιοχή έναντι της μαύρης.

Ακόμη, η αρχιτεκτονική των κατοικιών στην πλειοψηφία της είναι απλή, ισόγειες ή με κατώι στο ήμιση του μήκους παραλληλόγραμου. Οι εσωτερικοί χώροι, παραδοσιακά, είναι τέσσερις: Χώρος υποδοχής με την είσοδο του στο μέσο ακριβώς του μήκους της μιας πλευράς στον οποίο υπάρχουν τρείς θύρες που οδηγούν σε μεγάλα δωμάτια δεξιά και αριστερά και στο κέντρο ανάμεσα στα δύο δωμάτια και στον χώρο που δεν καταλαμβάνει η είσοδος μικρό δωμάτιο-καμαρούλα.

Αναγνωρισμένο μαστοροχώρι πλέον οι Χουλιαράδες θα ζήσουν ακόμη μια μερική μετάβαση στον επαγγελματικό προσανατολισμό αρκετών χωριανών. Στρέφονται αρκετοί στα γράμματα και συγκεκριμένα γίνονται δάσκαλοι: είναι χαρακτηριστικό ότι κατά τις δεκαετίες 40'-50' γύρω στους 65-70 χωριανούς ασκούν αυτό το επάγγελμα. Πολλοί από αυτούς διδάσκουν στην γειτονική περιοχή των Κατσανοχωρίων, στα Τζουμέρκα αλλά και τα Ιωάννινα καθώς και ανά την Ελλάδα, όπου υπήρχαν απαιτήσεις. Παράλληλα δεν είναι λίγοι αυτοί που απασχολούνται επιτυχημένα ως ιατροί.

Το μαστοροχώρι πέτρας μεταμορφώνεται σε σύγχρονη μαστορομάνα, οι πετράδες εξελίσονται σε εξειδικευμένους επαγγελματίες των σύγχρονων κατασκεύων συνεχίζοντας, θα έλεγε κανείς, μια από τις παραδόσεις του χωριού. Πλήθος χωριανών ασκεί επάγγελμα σχετικό με τον οικοδομικού-κατασκευαστικό κλάδου. Αξίζει να αναφερθεί ότι και οι Χουλιαράδες, όπως σε όλη την Ελλάδα, αποχωρίστηκαν χωριανούς που αναζήτησαν την τύχη τους σε χώρες του εξωτερικού. Οι χωριανοί παράλληλα με το κύριο επάγγελμα τους, ασχολούνταν και ασχολούνται με την κτηνοτροφία και την μικρής κλίμακας γεωργία όσο επιτρέπει η φυσική τοποθεσία με τους λίγους καλλιεργήσιμους χώρους.

Παλαιοί οικισμοί Χουλιαράδων.

Παλαιότερα οι χωριανοί διατηρούσαν μικρές κατοικίες σε διάφορους οικισμούς σε μικρότερο υψόμετρο από το χωριό στους οποίους και διαβίωναν για κάποιο διάστημα, κυρίως τον βαρύ χειμώνα.

Οι περισσότεροι από αυτούς τους οικισμούς βρίσκονται στα πλαινά του βουνού και βλέπουν στον ποταμό Άραχθο με εξαίρεση τον οικισμό που υπήρχε στη θέση του χωριού Βαπτιστής (π.ο. Γκούρα) που αποτελούσε μέχρι το 1946 έναν από τους οικισμούς των Χουλιαράδων.

Έθιμα - Πανηγύρι - Κύκλες

Όπως και τώρα έτσι και τότε όταν οι άνθρωποι ξεκουράζονταν από την εργασία το γλεντούσαν με τραγούδια και χορούς. Το χωριό διαθέτει έντονη τραγουδιστική παράδοση με μεγάλο αριθμό τραγουδιών τα οποία τραγουδούν οι κάτοικοι μέχρι και σήμερα ανάλογα την περίσταση. Κομμάτι της παράδοσης αυτής έχει ηχογραφηθεί από το Μουσικό Λαογραφικό Αρχείο της Μέλπως Μερλιέ το 1930, ο Χουλιαράς Γάκης Σόντης τραγουδώντας τοπικά τραγούδια μετέφερε το τοπικό τραγουδιστικό χρώμα και παράδοση σε ηχογραφήσεις που σώζονται έως σήμερα. Εκτός από την τραγουδιστική παράδοση στο χωριό παλαιότερα είχε αναπτυχθεί θεατρική ομάδα καθώς και τοπική εφημερίδα.

Ένα από τα ιδιαίτερα έθιμα του χωριού ειναι οι κύκλες ή καγκελάρι ή καγκἐλι που γίνεται κάθε χρόνο στις 9 Σεπτεμβρίου, τρίτη μέρα του τοπικού πανηγυριού στο μεσοχώρι, την κεντρική πλατεία του χωριού.